ଏଣୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ୱର ଅଛି। ଏହାର ସଙ୍କେତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷର ଉପରେ ଦୁଇଟି ରେଖାର ସଙ୍କେତ ରହିଥାଏ। ଯଥା : - ( - ), ( । )
କେତେକ ଅକ୍ଷର ଉପରେ କିଛି ସଙ୍କେତ ନ ଥାଏ। ଏ ସଙ୍କେତ ସ୍ୱରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାର ପ୍ରକାରକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ ବେଦ-ପଣ୍ଡିତ ହାତ ପାପୁଲିକୁ ତଳ ଉପର କରିବାର ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଙ୍କେତକୁ ବୁଝାଇଥାଏ।
ସ୍ୱର ମାନଙ୍କର ପ୍ରକାର :
ସ୍ୱର ତିନି ପ୍ରକାର -
୧. ଉଦ୍ଦାତ୍ତ ୨. ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ୩. ସ୍ୱରିତ।
ମହର୍ଷି ପାଣିନୀଙ୍କ ଅନୁସାରେ -
ଉଚ୍ଚୈରୁନୁଦାତ୍ତଃ : - ଉଦ୍ଦାତ୍ତ ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ସ୍ୱର ଉପରେ ବଳ ଦେଇ ଜୋର୍ ରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ନୀଚୈରନୁଦାତ୍ତଃ : - ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ଅର୍ଥାତ୍ ଧୀରେ ବା କମ୍ ଜୋର୍ ଦେଇ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ୱର।
ସମାହାର ସ୍ୱରିତ : - ଅର୍ଥାତ୍ ଶେଷ ସ୍ୱର ହେଉଛି ସ୍ୱରିତ। ଏଥିରେ ଉଦ୍ଦାତ୍ତ ଓ ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତର ଧର୍ମ ସମ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ବେଦରେ ସ୍ବରାଙ୍କନ : - ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥ ମାନଙ୍କରେ ସ୍ୱରକୁ ନିର୍ଦେଶ କରିବାର ବିଧି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ।
୧. ଋଗ୍ ବେଦରେ ଉଦ୍ଦାତ୍ତ ସ୍ୱରର ଚିହ୍ନ ନ ଥାଏ। ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ସ୍ୱରର ନିର୍ଦେଶ ତଳେ ଆଡ଼ି ରେଖା ପରି ହୋଇଥାଏ (-) ତଥା ସ୍ୱରିତର ନିର୍ଦେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ବା ଠିଆ ହୋଇଥିବା ରେଖା ପରି ( । ) ହୋଇଥାଏ।
୨. ଯଜୁର୍ବେଦରେ ଉଦ୍ଦାତ୍ତ ସ୍ୱରର ନିର୍ଦେଶ ଉପରକୁ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ରେଖା ପରି ହୋଇଥାଏ ତଥା ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ରେଖା ଆଡ଼ି ରେଖା ପରି ହୋଇଥାଏ।
୩. ସାମବେଦରେ ଉଦ୍ଦାତ୍ତ, ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ତଥା ତ୍ୱରିତ ସ୍ୱରର ନିର୍ଦେଶ ୧, ୨, ୩ ଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ।
ଏହି ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସଙ୍ଗୀତର ସପ୍ତ ସ୍ୱର ଓ ତାହାର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରାଗର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।
ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ଶ୍ଳୋକ ଅଛି -
ଉଚ୍ଚୈର୍ନିଷାଦଗାନ୍ଧାରୌ, ନୀଚୈ ଋର୍ଷଭଧୈବତୌ।
ଶେଷାସ୍ତୁ ସ୍ବରିତାଃ ଜ୍ଞେୟାଃ ଷଡ଼ଜ-ମଧ୍ୟମ-ପଂଚମାଃ।।
ଅର୍ଥାତ୍ ଗାନ୍ଧାର ଓ ନିଷାଦ ଉଦ୍ଦାତ୍ତ, ଋଷଭ ତଥା ଧୈବତ୍ ଅନୁଦ୍ଦାତ୍ତ ଏବଂ ଷଡ଼ଜ ମଧ୍ୟମ ଓ ପଞ୍ଚମ ଏହା ସ୍ୱରିତ ଅଟେ। ସଙ୍ଗୀତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହାର ପ୍ରତୀକ ଚିହ୍ନ ଗାନ୍ଧାରର -ଗ, ନିଷାଦର -ନି, ଋଷଭର -ରେ, ଧୈବତର -ଧ, ଷଡ଼ଜର -ସା, ମଧ୍ୟମର -ମ ତଥା ପଞ୍ଚମର -ପ।
ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ନିରନ୍ତର ଗାନ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଆମ ମନରେ ଏକ ବିଶେଷ ଭାବର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ତାହା ସ୍ୱରର କମ୍ପନର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଆବେଷ୍ଟିତ ବାତାବରଣର ପ୍ରଭାବରୁ ହୋଇଥାଏ।
୨୧.୧୦.୧୯
No comments:
Post a Comment