*ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍*

*ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଶିକ୍ଷା*

ବ୍ରହ୍ମା ଯେବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ଏକା ହିଁ ଥିଲେ। ସେ ଏତିକି ବି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ମୁଁ କିଏ, ମୋତେ କ'ଣ କରିବାର ଅଛି। ତେଣୁ ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଇଲେ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ଯେ ଆପଣ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ। ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଚତୁଃ ଶ୍ଳୋକୀ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ସେହି ଚାରି ଶ୍ଳୋକରେ ଚାରିଟି ତତ୍ତ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। 

୧. ପରମାତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱ, ୨. ମାୟା ତତ୍ତ୍ୱ, ୩. ଜଗତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ୪. ଆତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ। 

୧. ପରମାତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱ :- ପ୍ରଥମ ଶ୍ଳୋକରେ ପରମାତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି। ଭଗବାନ କହୁଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ହିଁ ଥିଲି।  ସେତେବେଳେ ନା ସ୍ଥୂଳ ଥିଲା ନା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନା ପ୍ରକୃତି ଥିଲା। ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ ଏ ଯେଉଁ ଜଗତ ଦେଖା ଯାଉଛି, ସେ ସବୁ ବି ମୁଁ। ପ୍ରଳୟ ହେବା ପରେ ଯାହା ବି କିଛି ବାକି ରହିବ ସେ ସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ। 

ଅହମେବାସମେବାଗ୍ରେ ନାନ୍ୟଦ୍ୟତ୍ସଦସତ୍ପରମ୍।

ପଶ୍ଚାଦହଂ ଯଦେତଚ୍ଚ ୟୋଅବଶିଷ୍ୟେତ ସୋଅସ୍ମ୍ୟହମ୍।।

(ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ ୨।୯।୩୨)

ଅର୍ଥାତ୍ ପରମାତ୍ମା ଏକ ଏବଂ ଅଦ୍ଵିତୀୟ। ସଜାତୀୟ, ବିଜାତୀୟ ଓ ସ୍ୱଗତ- ଭେଦ ଶୂନ୍ୟ ଅଟନ୍ତି। ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ ଦୁନିଆରେ। (ଏତିକି ବୁଝିଗଲେ ଅହଂକାର ଅଙ୍କୁରିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ହିଁ ରୁହନ୍ତା ନାହିଁ।)

୨. ମାୟା ତତ୍ତ୍ୱ : - ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ଜଣାଯାଏ ଅଛି ବୋଲି ତାହା ହିଁ ମାୟା। ଯେମିତି ଆକାଶରେ ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯାହାକୁ ଅନ୍ଧରକଣା ରୋଗ ହୋଇଥିବ ତାକୁ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେଖା ଯିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ତ ନ ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମାୟା କାରଣରୁ ଏପରି ଦେଖା ଯାଏ। ଯାହା ବସ୍ତୁତଃ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଦେଖା ଯିବାକୁ ମାୟା କୁହାଯାଏ। 

ଯେପରି ଈଶ୍ୱର ସର୍ବତ୍ର ଅଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଦେଖା ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଅର୍ଥାତ୍ ମାୟାର ଆବରଣ ଥିବା ଜିନିଷକୁ ଦେଖାଇ ଦିଏ ନାହିଁ ଓ ନଥିବା ଜିନିଷକୁ ଦେଖାଇଦିଏ। 

ମାୟାର ଏହି ପ୍ରଭାବ କେବଳ ଜୀବ ଉପରେ ପଡ଼େ, କିନ୍ତୁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କିଛି ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି "ଯଥାଭାସୋ ଯଥା ତମଃ।" 

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି ଅଛି।  ୧. ପ୍ରକାଶ ଓ ୨. ଅନ୍ଧକାର। 

ପ୍ରକାଶ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି ଅଟେ ଓ ଅନ୍ଧକାର ବାହିରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି ଅଟେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏହି ବହିରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ। କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଅନ୍ଧକାର ତ କେବେ ବି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ। 

ସେହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବା ଆଭାସ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ପଡ଼େ। ଏ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯେପରି ଆଭାସ ଓ ଅନ୍ଧାରର ସତ୍ତା ଅଛି, ତଥାପି ଏ ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଭଗବାନଙ୍କର ବହିରଙ୍ଗ ଶକ୍ତି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମାୟା ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭାବ ପକାଇବା ଛାଡ଼ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ। 

ଋତେର୍ଥେ ୟତ୍ପ୍ରତୀୟତେ ନ ପ୍ରତୀୟେତ ଚାତ୍ମନି। 

ତଦ୍ ବିଦ୍ୟାଦାତ୍ମନୋ ମାୟାଂ ୟଥାଭାସୋ ଯଥା ମମଃ।।

(ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ ୨।୯।୩୩)

୩. ଜଗତ ତତ୍ତ୍ୱ : ଯେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପଞ୍ଚଭୂତର ଗଠିତ ଶରୀର ପଞ୍ଚଭୂତରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରବିଷ୍ଟ ରହେ, ସେହିପରି ସବୁଥିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ(ପରମାତ୍ମା) କୌଣସିଥିରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। 

ଯଥା ମହାନ୍ତି ଭୂତାନି ଭୂତେଷୁଚ୍ଚାବଚେଷ୍ବନୁ।

ପ୍ରବିଷ୍ଟାନ୍ୟପ୍ରବିଷ୍ଟାନି ତଥା ତେଷୁ ନ ତେଷ୍ବହମ୍।।

(ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ ୨।୯।୩୪)

୪. ଆତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ : - ଆତ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଜିଜ୍ଞାସୁ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏତିକି ଜାଣିବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଯେ ଅନ୍ବୟ ଓ ବ୍ୟତିରେକ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଜାଗାରେ ଯିଏ ଥାଆନ୍ତି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆତ୍ମା। ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ନ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ବି ଆତ୍ମା ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ସେତେବେଳେ ବି ଆତ୍ମା ଥିଲେ ଓ ଅଛନ୍ତି। ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି ଯେତେବେଳେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯିବ ସେତେବେଳେ ବି ଆତ୍ମା ରହିଥିବେ। 

ଏତାବଦେବ ଜିଜ୍ଞାସ୍ୟଂ ତତ୍ତ୍ୱଜିଜ୍ଞାସୁନାତ୍ମନଃ।

ଅନ୍ବୟବ୍ୟତିରେକାଭ୍ୟାଂ ୟସ୍ୟାତ୍ ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଦା।।

(ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ ୨।୯।୩୫)