(୧୭)

*ମଣିଷ ବିକାଶର କି ବିପରୀତ ଧାରଣା !*
ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସଂସ୍ଥା ହେଲା ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ। ମଣିଷର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସମିତି ଗଠନ କରିଛି ଯାହାର ନାମ ହେଲା 'ମଣିଷ ବିକାଶ ସମିତି'। ଏ ସମିତି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଗଠିତ ହେଲା ଏହାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ପାକିସ୍ଥାନର ବିଖ୍ୟାତ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ Mahbub ul Haq। ସାରା ବିଶ୍ୱର ମଣିଷ ମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ମାନକରେ ମାପି ଏହି ସମିତି ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ସଙ୍କଳିତ କରିଥିଲା ତାହାକୁ ସେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘରେ  ନିବେଦନ କରିଥିଲା। ସେଥିରେ ରହିଥିଲା ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଦଶ ବର୍ଷର ପ୍ରଗତିର ଚିତ୍ର। ପ୍ରଗତି ପାଇଁ କିଛି ମୌଳିକ ବିନ୍ଦୁ ବା ମାନକ ବିନ୍ଦୁ ସମିତି ସ୍ଥିର କରିଥିଲା। ଯେପରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ସ୍ତର, ଶିକ୍ଷାର ସ୍ତର, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ଗ୍ରାମୀଣ ସ୍ଥିତି ଆଦି...। ଏ ସବୁ ମାନକ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର କିଛି କାରଣ ନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଏଥିରେ ଆଉ ଏକ ମାନକ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ ତାହା ହେଲା ସ୍ୱାଧୀନତା। ମଣିଷ କେତେ ସ୍ୱାଧୀନ ? ରାଜନୀତିକ ସ୍ଵାଧୀନତା,  ବହୁପକ୍ଷୀୟ ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱାଧୀନତା, କଥା କହିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା, ସଙ୍ଘ ଗଢ଼ିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଦି...। ଏହିପରି ସ୍ୱାଧୀନତା ଯେଉଁଠି ଅଛି ସେ ଦେଶ ଠିକ୍ ପ୍ରଗତି କରୁଛି ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ସେମାନେ ଏହି ମାନକଟିକୁ ଶେଷରେ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ଯେଉଁ ବିବରଣୀ ଦେଇଥିଲେ ସେଥିରେ ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର ଅନୁଭବ ଆସିଥିଲା। ତାଙ୍କ ମାନକ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଶିତ ସେହି ସବୁ ଦେଶରେ ସବୁଠୁ ବେଶି ସାମାଜିକ କ୍ଳେଶ ବ୍ୟାପିଛି। ସେଠିକାର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶୃଙ୍ଖଳିତ। ସେଠାରେ ବଢ଼ିଛି ବଳାତ୍କାର, କୁଟୁମ୍ବ ଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ମାତା ପିତା ଏକତ୍ର ରହୁଥିବା ପରିବାର ସଂଖ୍ୟା କମୁଛି। ଅବିବାହିତ ମାଆଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢୁଛି। ରୋଗ ବଢୁଛି, ଆତ୍ମହତ୍ୟା ବଢୁଛି। ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଧ୍ୱସ୍ତ ପ୍ରାୟ। ସାମାଜିକ ଦୁଃଖ ବଢୁଛି। ସମିତିର ଏ ବିବରଣୀ ପଢ଼ିଲେ ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର ଲାଗେ।

'ହ୍ୟୁମ୍ୟାନ ଡେଭେଲ୍ପମେଣ୍ଟ କମିଟି' ଭଳି ବିଶ୍ୱର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସଂସ୍ଥା ମଣିଷ ଜୀବନର ବିକାଶକୁ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ସେ ସବୁ ହେଲା ଭୌତିକ, ରାଜନୀତିକ ବା ଆର୍ଥିକ।

ମହବୁବ ଉଲ ହକ୍ ଙ୍କର ନିଷ୍କର୍ଷ ଥିଲା ଯେ ଯେତେ ବିକଶିତ ଦେଶ ଅଛନ୍ତି ସେଠାରେ ସେତେ ଅଶାନ୍ତି। ସେହି ଦେଶର ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଧ୍ୱସ୍ତ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି। ସଭ୍ୟ ମାନବ ଜୀବନର ପ୍ରାଥମିକ ସଂରଚନା 'ପରିବାର' ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି। ମଣିଷ ଅସୁଖୀ ହେଉଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଏଠି ବିକାଶର କି ବିସଙ୍ଗତି।

ମଣିଷ ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁଖୀ ନୁହଁ, ଅଶାନ୍ତିରେ ରହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତା'ର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଛି ସେହି ଦେଶକୁ ବିକଶିତ ଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି କିପରି ?

ସେମାନେ ପୂରା ବିଶ୍ୱକୁ ଏହିପରି ବାଣ୍ଟିଛନ୍ତି। ବିକଶିତ ଦେଶ, ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶ ଓ ଅବିକଶିତ ଦେଶ। ଏଭଳି ବର୍ଗୀକରଣ ହିଁ ମାନବ ସୁଖର ବିପରୀତ ଅଟେ। ଯେତେ ବିକଶିତ ଦେଶ ସେତେ ଅସୁଖୀ।

ମିଳିତ ଜାତିସଙ୍ଘ ଭଳି ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍ଥାର ଏ କି ବିପରୀତ ବୁଦ୍ଧି !

ପ୍ରକୃତରେ ଯେ କୌଣସି ସଂସ୍ଥାର ବିଚାର ହେବା ଉଚିତ ଯେ ମଣିଷକୁ ସୁଖ କିପରି ମିଳିବ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ତ ଠିକ୍ ଓଲଟା ବିଚାର। ମଣିଷ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ଏ ସଂସ୍ଥା କରେ ନାହିଁ। ଏମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ହେଲା ରାଜନୀତିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସଂରଚନାର ବିସ୍ତାର। ଏହି ମାପଦଣ୍ଡ ଚାଲୁରହିଲେ ବିକଶିତ ଦେଶ ଗରିବ ଦେଶର ଶୋଷଣ କରିବ।

ପ୍ରକୃତରେ ମାନବ ସୁଖର ବିଚାର କଲେ ଏ ସଂସ୍ଥା ଯାହାକୁ ବିକଶିତ ଦେଶ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛି ଏ ସବୁ ଅବିକଶିତ ଦେଶ ବୋଲି ଗଣା ହେବେ।

ଏମାନେ ଜାଣିଶୁଣି ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି।