*ନର୍ମଦାର ଦୁଃଖ*

ସେଦିନ ସ୍ବର୍ଗତ ଅମୃତଲାଲ ବେଗଡ଼ଙ୍କ ପରିଚୟ ଦେବାବେଳେ ମୁଁ କହିଥିଲି ଯିଏ ଦୁଃଖୀର ପାଖକୁ ଯାଏ ସେ ତା'ର ଦୁଃଖ ପାଖରୁ ଦେଖିପାରେ, ଅନୁଭବ କରିପାରେ। ସେହିପରି ଶ୍ରୀ ଅମୃତଲାଲ  ନର୍ମଦା ନଦୀର ପୀଡ଼ାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ତାଙ୍କ ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକରେ। କିନ୍ତୁ ବହିର ନାଁ ସହିତ ପୀଡ଼ାର କିଛି ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା ଭଳି ମୋତେ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ପଢ଼ିଲି।

ଶରଦ ଯୋଶୀ "ଶଳଭ" ନାମକ ଜଣେ ସାହିତ୍ୟିକ ୨୦୧୮ ଜାନୁଆରୀରେ ଶ୍ରୀ ଅମୃତଲାଲ ବେଗଡ଼ଙ୍କୁ ଇନ୍ଦୋରରେ ତାଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଭେଟିଛନ୍ତି। ସେତେବେଳକୁ ତାଙ୍କୁ ନବେ ବର୍ଷ ହେଲାଣି। ବେଗଡ଼ଜୀ ନର୍ମଦା ବିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ନିଜ ରଙ୍ଗ ଓ ତୂଳିରେ ଚିତ୍ରିତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପଚାଶ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା  ସେତେବେଳେ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୭୭ ମସିହାରେ ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହ ନର୍ମଦା ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ ବାହାରିଥିଲେ। ସେହି ପରିକ୍ରମା ବିଷୟରେ ଶରଦ ଯୋଶୀ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାରୁ ସେ କହିଲେ," ନର୍ମଦା ଉଦଗମ ସ୍ଥାନରୁ ମୁହାଁଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ହେଲା ତେରଶହ ବାର କିଲୋମିଟର। ତେଣୁ ଯିବା ଆସିବା ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ପୂରା କରିବା ପାଇଁ ଛବିଶ ଶହ ଚବିଶ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗଲେ ତିନିବର୍ଷ ତିନି ମାସ ତେର ଦିନ ଲାଗେ। ଜଣେ ଯାତ୍ରୀ ପାଇଁ ଏତେ ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରାରେ କେତେ କାହାଣୀ, କେତେ ଦୃଶ୍ୟ, କେତେ ଅନୁଭବ ସ୍ୱତଃ ଆସେ। ପୁଣି ସେ ଯାତ୍ରୀ ଯଦି ସାହିତ୍ୟିକ ଓ ଚିତ୍ରକର ହୋଇଥିବ ତେବେ ସେ କେବେ ଚାହିଁବ ନାହିଁ ଏ ସବୁ ଅନୁଭବକୁ ନିଜ ପାଖରେ ସୀମିତ କରିଦେବା ପାଇଁ। ଏଥିପାଇଁ ମୁଁ ବହି ଲେଖିଲି ଯେଉଁଥିରେ ଲେଖା ସହିତ ଅନେକ ଚିତ୍ର ବି ଅଛି।

ଶରଦ ଯୋଶୀ କହୁଛନ୍ତି, "ବେଗଡ଼ଜୀ ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେଖିବାର ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ। ସେହି ଦୃଷ୍ଟି ନ ଆସିବା ଯାଏ ଆମକୁ ପାହାଡ଼ କେବଳ ପାହାଡ଼ ଭଳି, ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି, ନଦୀ କେବଳ ନଦୀ ଭଳି ଦେଖାଯିବ। ସମ୍ବେଦନହୀନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମକୁ ତା'ର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ତ ଦେଖାହେବ, ମର୍ମ ନୁହେଁ।"

ବେଗଡ଼ଜୀଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସମୟର ଅନୁଭବରେ ଥିବା ଧନ୍ୟବାଦ ଓ ସନ୍ତପ୍ତ ପୀଡ଼ା କ'ଣ ?

ସେ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯିଏ ସୌରମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ପୃଥିବୀକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ସେ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯିଏ ନିଜେ ଖାର, କିନ୍ତୁ ବର୍ଷା ହୋଇ ମଧୁର ଜଳ ଦାନ କରୁଛନ୍ତି।

ସେ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କୁ ଯିଏ ଆମକୁ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇଛି ଓ ସେ ତିରସ୍କାର କରିଛନ୍ତି ସେହି ରାସାୟନିକ ଖାଦ୍ୟକୁ, ରାସାୟନିକ କାରଖାନାକୁ ଯିଏ ନିଜର ବର୍ଯ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ନଦୀରେ ପକାଇ ଆମ ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିକୁ ତିଳ ତିଳ କରି ମରିବାକୁ ବିବଶ କରିଦେଉଛି।
ସେ ତିରସ୍କାର କରିଛନ୍ତି ସେହି ସ୍ୱାର୍ଥ ମାନସିକତାକୁ ଯିଏ ମାତୃ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ନଦୀ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଉଛି, ତା'ର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ସୃଜନ ଶକ୍ତି ଉପରେ ପଡୁଛି।

ତାଙ୍କର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା ଯେ କେଉଁ ଅନାଦି ଅନନ୍ତ କାଳରୁ ଆମ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୃଷା ନିବାରଣ କରି ଆସିଥିବା ଏହି ନର୍ମଦା ଏବେ ଆଉ କ'ଣ ଆମର ଓ ଆମ ଉତ୍ତର ପୁରୁଷଙ୍କ ତୃଷ୍ଣାକୁ ନିବାରଣ କରିପାରିବ ?

ସେ କହୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ଦେଖିଲି ରେବାର ସ୍ୱରୂପ ବଦଳି ଯାଇଛି। ଲଗାତର ଗଛ କାଟିବା ଦ୍ୱାରା ନଦୀରେ ପାଣି କମିବାରେ ଲାଗିଛି। ପ୍ରଦୂଷଣ ବଢ଼ି ଚାଲିଛି। ମୋ ନର୍ମଦା ମାଆ ରୋଗ ଗ୍ରସ୍ତ ଓ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ ପାଲଟି ଯାଇଛି।
ଆମେ ମାତୃହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ କେତେ ଲଜ୍ଜା ହୀନ ଭାବେ କରୁଛୁ !

କ୍ରମଶଃ...

୨୪. ୯. ୧୮