*ନର୍ମଦାର ଦୁଃଖ..*

ମୁଁ ତା' କୋଳରେ ଶୋଇଛି। ଖୋଲା ଆକାଶରେ ତାରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତା' ର ଦୁଃଖ କଥା ଭାବି ଭାବି ମୋ ଆଖି ବୁଜି ହୋଇଯାଏ।

ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବା ଦ୍ୱାରା ନର୍ମଦାର ସହାୟକ ନଦୀରେ ଆଉ ପାଣି ଆସୁ ନାହିଁ। ଏବେ ତା'ର ପ୍ରବାହ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଯାଉଛି। ଏହା ଆଉ ସେହି ନର୍ମଦା ମା' ହୋଇ ରହି ନାହିଁ ଯାହା କୋଳରେ ମୁଁ ଖେଳିଥିଲି। ଯାହା କୂଳରେ ମୁଁ ଅସଂଖ୍ୟ ଦୀପ ଜଳାଇ ଭସାଇ ଦେଇଥିଲି। ଏହା ତ କେବଳ ଆଖ ପାଖର ଜଳ ସ୍ରୋତକୁ ଯୋଡୁଥିବା ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଗଲାଣି। ଏହିସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ମୁଁ ମନେପକାଉଛି ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେତେବେଳେ ନର୍ମଦା ଜୟନ୍ତୀ ହୁଏ, ସହସ୍ର ଦୀପରେ ମା'ଙ୍କ ଆରତୀ ହୁଏ। ମା'ଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ସାଜ ସଜ୍ଜା ଏବେ ବି ମନେ ପଡୁଛି।

ମାଆ ନର୍ମଦା ପୂଜନୀୟ ଅଟନ୍ତି। ଏଥିରେ ମିଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ପଥର, ବାଲିଗରଡ଼ାକୁ ଭକ୍ତଗଣ ନେଇଯାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ଏହାର ସମସ୍ତ ପଥର ଶଙ୍କର। ମା'ଙ୍କ ପୂଜନ ସହ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ପରିବାର ସୁଖ ପାଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଏ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସେତେବେଳେ ସଫଳ ହେବ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନଦୀକୁ କେବଳ ନଦୀ ବୋଲି ନ ଦେଖିବା।

ମୁଁ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ। ୩୭ ବର୍ଷ ଚାକିରିକରି ମୁଁ ଅବସର ନେଇଛି। ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପିଲାଙ୍କୁ ମୁଁ ପାଠ ପଢ଼ାଇଛି। ଗୋଟିଏ କଥା ସବୁବେଳେ ମୋ ମନରେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି ଯେ, ଆମେ ଆମ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ, ଜମିକୁ ପ୍ରେମ କରିବାକୁ ଶିଖାଇଲୁ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭୂଗୋଳ ତ ପଢ଼ାଇଲୁ, ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ଦେଲୁ; କିନ୍ତୁ ଆମେ କେବେ ନଦୀର ବ୍ୟଥା, ନଦୀର ପୀଡ଼ା ବୁଝିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ସମ୍ବେଦନାକୁ ଜଗାଇଲୁ ନାହିଁ। ଆମେ ନାନା ଉପାୟରେ ନଦୀମାନଙ୍କର ଶୋଷଣ କରୁଛୁ। କିପରି ଆମେ ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇ ପାରିବା ଯେ ଏଇ ଜଳ ଧାରା ଯାହାକୁ ଆମେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏହା ମା' ଅଟେ। ଅରଣ୍ୟ ପିତା ଅଟେ।

ଆମ ଇତିହାସ କୁହେ ଆଦିମ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅସଭ୍ୟ ଥିଲା। ପୁଣି ଧୀରେ ଧୀରେ ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ ହେଲା।
ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାର ସଭ୍ୟତା ?
ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାର ବିକାଶ ??

ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନଦାୟିନୀ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ କୁଢ଼ କୁଢ଼ ବିଷ ଢଳା ଯାଉଛି।

ଗଛ ସବୁ ଥୁଣ୍ଟା ହୋଇଗଲେଣି।

ନଦୀ ସବୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଗଲେଣି।

ସେତେବେଳେ କେଉଁଠି ଅସଭ୍ୟ ଥିଲା ମଣିଷ ?

ସେମାନେ ତ ଏ ପ୍ରକୃତିର ଉପାସକ ଥିଲେ।
ଗୁମ୍ଫା ମାନଙ୍କରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ସେମାନେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ, ନାଗ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେବତା ରୂପେ ଆଙ୍କୁଥିଲେ। ସେମାନେ କିପରି ଅସଭ୍ୟ ଥିଲେ ??

ଏହା ବିଡ଼ମ୍ବନା ଯେ ଆଜି ଆମେ ପଢ଼ା ଲେଖାଵାଲା ହୋଇଗଲେ, ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇଗଲେ। ଧିକ ଆମ ପଢ଼ାଲେଖାପଣକୁ

ଯିଏ ଆମ ଅତୀତକୁ ହେୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛି।

କିଭଳି ଜଡ଼ତା ଏଇ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସିଛି

ଏମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅସଭ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତିର ମର୍ମକୁ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝିପାରୁଥିଲେ।

ଏବେ କୋଉଠି ଅଛି ସମ୍ବେଦନା ଯାହାକୁ ମନୁଷ୍ୟ ନାମକ ଜୀବରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦାନ କରିଥିଲେ। କର୍ମକାଣ୍ଡ, ହୋମ-ଯଜ୍ଞ, ନର୍ମଦା ମା'ର ପୂଜନ ଆମେ ଏଥିପାଇଁ କରୁଛୁ କାରଣ ମନରେ ଭୟ ଅଛି। ପ୍ରକୃତରେ ଆମ ମନରେ ପ୍ରେମ କାହିଁ ?

ଭୟ କ'ଣ ?

ବୈଶ୍ବିକ ଉତ୍ତାପ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିରୋଧୀ ବୋଲି ନାଟକ....

ତଥାପି କିଛି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ସେବକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ମାଆ ନର୍ମଦାର ସେବା ଓ ପୂଜା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରୁଛନ୍ତି।

ଶେଷରେ ଅମୃତଲାଲ ବେଗଡ଼ କହୁଛନ୍ତି -

ହେ ମା' !
ମୁଁ କଣ ତୋର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପାରିଛି ?

ମୁଁ ତ ଅମରକଣ୍ଟକରୁ ଭଡ଼ଚ ଓ ସାଗର ପୁଣି ସେଠାରୁ ଅମରକଣ୍ଟକ - ବାସ୍ !
ଏଇ କଣ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ?

ନା, ମୁଁ ଯଦି ତୋର କଷ୍ଟ କମ୍ କରି ପାରିଥାନ୍ତି, ମୁଁ ଯଦି ତୋର ବ୍ୟଥା ଦୂର କରିପାରିଥାନ୍ତି ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ତାହା ହିଁ ହୋଇଥାନ୍ତା ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା।

୨୬. ୯. ୧୮