*ନର୍ମଦାର ଦୁଃଖ.*

ଅମରକଣ୍ଟକରୁ ବାହାରି ପ୍ରାୟଃ ଆଠ କିଲୋମିଟର ପ୍ରବାହିତ ହେବା ପରେ ରେବା ଦୁଗ୍ଧଧାରା ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ଦଶ କିଲୋମିଟର ଯିବା ପରେ କପିଳଧାରା ଜଳପ୍ରପାତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ପୁଣି ମଣ୍ଡଳା ଦେଇ ଆଗକୁ ଯିବାବେଳେ ଜବଲପୁର ପାଖରେ ଶଙ୍ଖମଲମଲ ପଥରର ଦୁଧିଆ ଗୁମ୍ଫା ସବୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏଠାରେ ରେବାର ରୂପ ଅତି ଭୟଙ୍କର। ପଚାଶ ଫୁଟ ଉପରୁ ତା'ର ପ୍ରବାହ ଯେତେବେଳେ ତଳ ପାହାଡ଼କୁ ଖସୁଥାଏ ସେହି ସମୟରେ ପବନର ବେଗ ସହିତ ଉଡ଼ି ଯାଇ ଧୂଆଁର ପରିବେଶ ତିଆରି କରିଥାଏ। ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ କାବ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ସ୍ରଷ୍ଟା କବିବର ରାଧାନାଥ ସେହି ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ଚିଲିକା କାବ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି -

"ଭ୍ରମିଲି ଭୀଷଣ ବିନ୍ଧ୍ୟାଦ୍ରୀ-କାନ୍ତାର,
ଧୂଆଁଧାରେ ଯହିଁ ହୋଇ ଶତଧାର

ଭୈରବ ଆରବେ ରେବା ଦେଇ ଲମ୍ପ
ଜନମାଏ ଜନମାନସେ ପ୍ରକମ୍ପ,

ଶୁଭ୍ର ସ୍ଵଛ ପୟଃ-ପ୍ରପାତ-ସୁଭଗା
ହର-ଜଟା ଭ୍ରଷ୍ଟା ଯଥା ତ୍ରିପଥଗା,

ଶିକର ଜଳଦେ ବିଭାତ ସୁକର
ସୃଜେ ଯହିଁ ଶକ୍ର ଚାପ ମନୋହର

ଶୃଣିଲି ଶ୍ରବଣେ ସେ ଭୈରବ ରବ
ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ଦେଖିଲି ସେ ଜଳର ତାଣ୍ଡବ।"

ଧୂଆଁଧାର ପାର ହୋଇ ରେବା ଆହୁରି ଅନେକ ଘାଟି ପାର ହୋଇ ନରସିଂହପୁର ଓ ହୋସଙ୍ଗାବାଦ ଭୂମିରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି। ତା ପରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜୁରାଟ ହୋଇ ଆରବ ସାଗରରେ ମିଶିଯାଇଛି।
ବାତ୍ସଲ୍ୟମୟୀ ଓ କରୁଣାମୟୀ ମା' ନର୍ମଦା ନିଜ ପାଖରେ ଅନେକ କିଛି ସଞ୍ଚିତ କରି ରଖିଛି।
ଏ ସବୁ ଵର୍ଣ୍ଣନ କରି ବେଗଡ଼ଜୀ କହୁଛନ୍ତି, "ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମହେଶ୍ୱର ଘାଟ ପାଖରେ ମୁଁ
ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲି। ଆମେ ମା' ରେବାକୁ କ'ଣ ଦେଉଛନ୍ତି ? ଆମେ ତ ଲଜ୍ଜାହୀନ ଭାବେ ମାତୃ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଆମେ ଆମ ଘରର ଅଳିଆ, ଆବର୍ଜନା, କଳ କାରଖାନାର ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସବୁ ଏହି ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ଢାଳି ଚାଲିଛନ୍ତି। କ'ଣ ଆମେ କଳ୍ପନା କରିପାରୁଛନ୍ତି  ଏଭଳି ବିଷ ପିଇ ମାଆର ଅବସ୍ଥା କ'ଣ ହେଉଥିବ ?
ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରି ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଷଡୁଛି; କିନ୍ତୁ ମାଆ ରେବା ତ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିବ।

କ୍ରମଶଃ...

୨୫. ୯. ୧୮