*ରୀତି କାଳରେ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ*

ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନ ପ୍ରକୃତିର ତିନି ଗୁଣ ସତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଇ ତିନି ଗୁଣର ସମନ୍ବିତ ରୂପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟର କ୍ରିୟାଶୀଳତାର ଆଧାର। ଯାହା ତା ପାଇଁ ସାଧୁ ଅସାଧୁ ଭେଦର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ମାନସିକ ପ୍ରତିରୋଧାତ୍ମକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିଫଳ ଏବଂ ବୀରତ୍ବର ପ୍ରତୀକ। ସମାଜର ସୁଚାରୁ ସଞ୍ଚାଳନ ଓ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟବହାରରେ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ରୂପରେ ସର୍ବଦା କ୍ରିୟାଶୀଳ ରହିଥାଏ। ତାହା ହିଁ ଜୀବନ୍ତତାର ଦ୍ୟୋତକ।

ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତର ଶୌର୍ଯ୍ୟମ୍ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଅଛି। ଯାହାର ଅର୍ଥ ପରାକ୍ରମ, ଶୂରତା, ବୀରତା। ଭତୃହରି କହିଛନ୍ତି -
"ଶୌର୍ଯ୍ୟ ବୈରିଣୀ ବଜ୍ରମାସୁ ନିପତ୍ବାର୍ଥ ଅସ୍ତୁ ନଃ କେବଳମ୍"
ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଏପରି ଏକ ଗୁଣ ଯାହାକୁ ପଢ଼ିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ବୀରତ୍ୱର ଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। କାବ୍ୟର ରସ ନିରୂପଣ କରିବାକୁ ଗଲେ ଆମେ ପାଇବା ଉତ୍ସାହ ହିଁ ବୀର ରସର ସ୍ଥାୟୀ ଭାବ।

ହିନ୍ଦୀ ସାହିତ୍ୟର ବିଭାଜନ ଅନୁସାରେ ତୃତୀୟ କାଳକୁ (୧୭୦୦-୧୯୦୦) ରୀତି କାଳ କୁହାଯାଏ।
ଯେଉଁ ସମୟରେ କବିତା ସ୍ୱାନ୍ତଃ ସୁଖାୟ ନ ହୋଇ ଦରବାରୀ ସାହିତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ କବି ଆଶ୍ରୟ ଦାତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ। ଶୃଙ୍ଗାର ରଚନାର ବହୁଳତା ଥିଲା। ତଥାପି ସେତେବେଳର କବି ଭୂଷଣ ଵୀର ରସର ସିଦ୍ଧ କବି ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଔରଙ୍ଗଜେବ ନିଜ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରି ସିଂହାସନ ଦଖଲ କରିବାଠାରୁ ତାର ଧାର୍ମିକ କ୍ରୁରତାର ତାଣ୍ଡବ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଭାରତର ଭୋଳା ଜନତା ତ୍ରସ୍ତ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଦେଶଭକ୍ତ କବି ଭୂଷଣ ନିଜର ଓଜପୂର୍ଣ୍ଣ କାବ୍ୟରେ ଶିବାଜୀ ଓ ଛତ୍ରସାଲଙ୍କ ଭଳି ବୀରଙ୍କୁ ଆଧାରକରି ରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରେମ, ତ୍ୟାଗ ଓ ବଳିଦାନର ଭାବ ଜାଗ୍ରତ କଲେ। ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ପତନର କାରଣ ହେଉଛି ପରସ୍ପର କଳହ। ଏହାକୁ ସେ କାବ୍ୟରେ ଲେଖିଲେ -

"ଆପସ କୀ ଫୁଟ ହୀ ତେ
ସାରେ ହିନ୍ଦୁବାନ ଟୁଟେ
ଟୁଟୟୋ କୁଲ ରାବନ
ଅନୀତି ନୀତି କରତେ..."

ଶିବଜୀଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଔରଙ୍ଗଜେବକୁ ସଦା ଆତଙ୍କିତ କରି ରଖିଥିଲା। ଶିବାଜୀ ଲଢୁ ଥିଲେ କାହା ପାଇଁ ? ତ୍ରସ୍ତ ଜନତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଲଢ଼ିଥିଲେ। ବିଡ଼ମ୍ବନାର କଥା ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ି ମୂଷା ବୋଲି ଇତିହାସରେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଓ ଭୁଲ ଇତିହାସକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ପଢ଼ାଇ ଆସିବା। ସତ୍ୟ ଲୁଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେତେବେଳର ଅନ୍ୟ କବି ଔରଙ୍ଗଜେବର କ୍ରୁରତାକୁ ସ୍ୱଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ନୀରବ ରହିବା କିମ୍ବା ତାର ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଉଚିତ ମଣୁଥିବାବେଳେ କବି ଭୂଷଣ ଆଗକୁ ଆସିଛନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣାକ୍ଷରରେ ଲେଖିଦେଇଯାଇଛନ୍ତି -

"ଇନ୍ଦ୍ର ଜିମି ଜମ୍ଭ ପର,
ବାଡ଼ୱ ସୁଅମ୍ଭ ପର,
ରାବଣ ସଦମ୍ଭ ପର,
ରଘୁକୁଳ ରାଜ ହୈ।

ତେଜ ତମ ଅଂଶ ପର,
କାହ୍ନ ଜିମି କଂସ ପର,
ଜୋ ମ୍ଳେଛ ବଂଶ ପର,
ଶେର ଶିବ ରାଜ ହୈ।।"

୨୬. ୭. ୧୮