*ଦେଶ*

ଏବେ ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଦେଶ ବିଷୟରେ।
ଦେଶ କହିଲେ ଆମେ କଣ ବୁଝୁ ? ଦେଶପ୍ରେମ କଣ ? ଭାରତ ମାତା କାହାକୁ କହନ୍ତି ? ବନ୍ଦେ ମାତରମର ଅର୍ଥ କଣ ? ଆମ ଦେଶର ପାରମ୍ପରିକ ଚିନ୍ତନ କଣ ? ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷ କିପରି ଥିଲେ ?

ହେ କମ୍ରେଡ଼ ମିତ୍ରଗଣ !
ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହାକୁ ନ ବୁଝିବ, ତୁମର ଅବସ୍ଥା ସେହି ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତ ଶିଶୁ ଭଳି ହେବ, ଯିଏ ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ବାପ-ମାଆ ଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଥାଏ, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ, ଅନେକ ସମୟରେ ଗାଳି ଗୁଳଜ ବି କରୁଥାଏ।

ଆମ ଦେଶ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ଭିତରେ ବନ୍ଧା ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡ ମାତ୍ର ନୁହଁ, ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ଭାବାତ୍ମକ ଘଟଣାର ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରବାହ । ଏଠାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ଜୀବନରେ ଦେଶ ପ୍ରେମ ଏକ ଘଟଣା ଭଳି ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ଗାଁ ଗଣ୍ଡାର ନଦୀ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ସ୍ନାନ, ଏଠାର ଦେବୀ ଦେବତା, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ପୂଜା ସ୍ଥଳ, ବାଡ଼ି ବଗିଚା, ଗାଁ ମୁଖିଆ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଁ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ସଭା ସମିତି ପଞ୍ଚାୟତ, ନଦୀକୁ ପଇସା ଅର୍ପଣ କରିବାର ଭାବ, କୁମ୍ଭ ମେଳାରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସମାଗମ, ବୁଢ଼ାବାପା ବୁଢ଼ୀମା ଓ ଅଜା-ଆଇଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଗୌରବମୟ କାହାଣୀ, ଗଗନଚୁମ୍ବି ପର୍ବତର ଦୂରକୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶିଖର, ସୁନ୍ଦର ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାଲୁକା ପ୍ରାନ୍ତର, ସେହିସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଲୋକ କଥା, ସେଠାରେ ଲଢ଼ାଯାଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ - ଦେଶପ୍ରେମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିଥାଏ।

ଆମେ ଆମ ଦେଶର କୌଣସି ଏକ ଭୂଭାଗ ଉପରେ ଆଙ୍ଗୁଳି ରଖି କହିପାରିବା ନାହିଁ ଯେ ଏତିକି ଆମ ଦେଶ ବା ଏତିକିରେ ଦେଶର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଅଛି।

ଦେଶ ତ ଏକ ଅନ୍ତ ହୀନ ସ୍ମୃତି, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରୁ ବହୁତ ବିରାଟ, କାଳବୋଧ ସୀମାରୁ ବହୁ ଅଧିକ ବିସ୍ତୃତ, ଆମର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପାବନ ଭୂମି ଯେଉଁଠି ଆମର ପୂର୍ବପୁରଷମାନେ କାହିଁ କେତେ କାଳରୁ ରହି ଆସିଛନ୍ତି ।

ଦେଶ, ଦେଶପ୍ରେମ ତ ଏକ ଚିରନ୍ତନ ଭାବଧାରା, ଯାହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଆତ୍ମାରେ ନୂଆ ରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଠାରେ ତ ଭାବନା ଗୁଡ଼ିକ ସେହିପରି ସ୍ୱରୂପ ପାଇଯାନ୍ତି ଯେପରି କୌଣସି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାହିତ୍ୟ ପଢ଼ିବା ବେଳେ ମନ ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତିଆରି ହୋଇଯାଇଥାଏ। ଦେଶ ଭାବର ଏହି ଅନୁଭୂତି ସେହି ଦୀପ ଭଳି ଯେଉଁ ଦୀପଟି ଭରପୂର ତେଲ ନେଇ ଦାଉ ଦାଉ ଜଳୁଥାଏ। ଏଠାରେ ଭୂଗୋଳ ଦେହ ଉପରେ ସଂସ୍କୃତିର ପଟକଥା ଲେଖାହୋଇଥାଏ। ଏଠାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଳାଖଣ୍ଡରେ ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିହୁଏ, ନଦୀରେ ତୀର୍ଥ କରାଯାଇଥାଏ, ଲୋକ ଉତ୍ସବରେ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାର ଅବିରତ ପ୍ରବାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ। ପର୍ବତରେ ଦେବତାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ କାଳିଦାସ କହିଥିଲେ - "ଅସ୍ତ୍ୟୁତ୍ୟରସ୍ୟାଂ ଦିଶି ଦେବତାତ୍ମା ହିମାଳୟୋନାମ ନଗାଧିରାଜଃ।" ଏଠିକାର ପ୍ରକୃତି ହୃଦୟକୁ ଯେଉଭଳି ଦେଶପ୍ରେମରେ ଭରି ଦିଏ ସେଥିରେ ସେକୁଲାର ଗନ୍ଧ ଭରିବାର ବୃଥା ଚେଷ୍ଟାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନ ଥାଏ। ଆମ ଦେଶର ଏପରି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ଯେଉଁଠି ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ, ପୁରାଣ କଥା ଆଦି ଶୁଣା ଯାଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ପର୍ବତ ପୁତ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅପର୍ଣ୍ଣା କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଭୂମିରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥାନ୍ତି ଭୂମିଜା ସୀତା। ଆଧୁନିକ କିରଣରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଥିବା ଏଠିକାର ବନବାସୀ ରାମଙ୍କ ଧନୁ ଉପରେ ଅତୁଟ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥାଏ। ଏଠାରେ ଭୂତ ପିଶାଚ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଜାତିମାନଙ୍କର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଶିବ ଅଟନ୍ତି।

ନିଜର କଣ ହେବ ଚିନ୍ତା ନ କରି କେଉଁ କାଳରୁ ଆଜି ଯାଏ ନିଜ ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ରଖିବା ଆମ ଭାରତର ଉଦାରତା ଏବଂ ସହିଷ୍ଣୁତାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ ।

ପୀଡ଼ିତ ଇହୁଦୀ ଏଠାରେ ଆସି ଶରଣ ନେଇ ନିଜର ପୂଜାସ୍ଥଳ ସିନାଗୌରା ତିଆରି କରିପାରେ। ଚୀନ ପୀଡ଼ିତ ଧର୍ମଗୁରୁ ଦଳାଇଲାମା ନିଜ  ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ଏଠାରେ ଶାନ୍ତିରେ ଜୀବନ କଟାଇ ପାରନ୍ତି।

ତଥାପି ଏଇ ତଥାକଥିତ ମାର୍କସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ।

ସେମାନଙ୍କ ବିଦେଶୀ ବୁଦ୍ଧି ସେମାନଙ୍କୁ ବାସ୍ତବତାଠାରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛି।

କ୍ରମଶଃ...

୧୧. ୩. ୧୮